You are here: Home > Legendy > Odkrycie i badania Truso

Odkrycie i badania Truso

Truso – osada i port na pograniczu słowiańsko-estyjskim, do którego pod koniec IX wieku dopłynął Wulfstan, znane było do niedawna tylko z relacji tego anglosaskie­go żeglarza. Tekst jego relacji zamieścił król Wessexu Alfred Wielki (panował w la­tach 872899) w swoim przekładzie chorografii Paulusa Orozjusza (zm. przed 423 r.). Chorografia ta, czyli opis geograficzny ówcześnie znanego świata (napisana ok. 417 r.), stanowiła przez długie stulecia podstawowe źródło wiadomości dotyczących układów geograficzno-politycznych i stosunków etnicznych. Król Alfred nie tylko przetłumaczył to dzieło na język staroangielski, ale uzupełnił o własny zarys geogra­ficzny Europy środkowej, dotyczący zwłaszcza ziem położonych na północ od Dunaju i na wschód od Renu. Uzupełnienia te były konieczne, gdyż wersja Orozjusza w dużej części była już nieaktualna. Relacja Wulfstana posłużyła Alfredowi do nowego, aktu­alnego spojrzenia na stosunki etniczne panujące nad Bałtykiem.

Zdawałoby się, że zawarte w przekazie, precyzyjne w gruncie rzeczy informacje do­tyczące lokalizacji Truso, pozwolą z dużym prawdopodobieństwem wskazać obszar, na którym je założono. Nazwy Ilfing i Truso zanotowane przez Wulfstana, zachowa­ły się w niemieckich i polskich odpowiednikach Elbing/Elbląg i Drausen/Drużno. Trzeba jednak pamiętać, że rejon ujścia Wisły od czasów odwiedzin Wulfstana znacz­nie zmienił swój wygląd. Jako przykład można tu wskazać rzekę Ilfing, która według Wulfstana wypływała z jeziora (Drużno) i wpadać miała do Zalewu Estyjskiego (Wi­ślanego) od wschodu. Dziś już wiadomo, że jest to obecna rzeka Elbląg, która wskutek postępującego narastania od południa i zachodu stożka napływowego delty Wisły i Nogatu, zmieniła swój kierunek spływu z zachodniego na północny.

W literaturze naukowej zagadnienie lokalizacji Truso pojawiło się po raz pierwszy w końcu XVI w. Podniósł je oksfordzki geograf Richard Hakluyt, który w swym wiel­kim dziele opisującym historię żeglugi i odkryć Anglików, wspomniał o podróży Wulfstana z Haede do Truso, które jak zaznaczył, „w pobliżu Gdańska leży”. Od kiedy Hakluyt wydobył na światło dzienne sprawozdanie Wulfstana, źródłem tym zajmowało się wielu historyków, archiwistów, filologów, geografów i archeologów z różnych krajów europejskich. Szeroka dyskusja rozwinęła się zwłaszcza w kwestii lo­kalizacji Truso. Wskazywano wiele miejsc hipotetycznej lokalizacji tego emporium, z których część próbowano weryfikować poszukiwaniami terenowymi bądź badania­mi wykopaliskowymi konkretnie wskazanych stanowisk. Działania te, prowadzone ze szczególną intensywnością w latach 20-tych i 30-tych XX wieku nie doprowadziły jednak do odkrycia Truso. I kiedy wydawało się, że Truso pozostanie jeszcze jedną nierozwiązaną zagadką europejskiej historii, nastąpił istotny zwrot w tej kwestii. W 1982 roku, podczas penetracji wschodnich obrzeży jeziora Druzno, w pobliżu Janowa Pomorskiego zlokalizowałem pozostałości rozległej osady wczesnośredniowiecznej. Badania archeologiczne i przyrodnicze, jakie przeprowadzono w jej obrębie wykazały dowody, że poszukiwania tego emporium zakończyły się sukcesem.

Przy próbach odszukania reliktów osady Truso w terenie założono, że pełniła ona przede wszystkim funkcję portową. Pod tym kątem wytypowano do szczegółowych poszukiwań tereny okalające jezioro Drużno od północy, wschodu i zachodu. Decydujące znaczenie miało objęcie badaniami obszarów, na których nie prowadzono wcześniej poszukiwań, stanowiących obecnie w dużej części depresje. Odkrycie osady Truso w tym właśnie terenie, potwierdziło trafność założenia wyj­ściowego poszukiwań. Późniejsze interdyscyplinarne badania wykopaliskowe, po­zwoliły częściowo odtworzyć geomorfologię dawnej wschodniej strefy brzegowej je­ziora Drużno i jednocześnie wskazać racjonalne przyczyny wyboru tego miejsca pod budowę portu.

Prace badawcze związane z osadą Truso, w tym badania wykopaliskowe, które pro­wadzone są z niewielkimi przerwami już od 26 lat, odsłoniły wiele zagadek i tajemnic zwią­zanych z jej założeniem, funkcjonowaniem i upadkiem.

Truso założono bezpośrednio nad brzegiem jeziora Drużno, pomiędzy ramionami rozwidlającego się w strefie ujściowej strumienia rzeczki. Był teren o wyraźnie zazna­czonych granicach, mający znamiona obszaru zamkniętego – obronnego. W szczyto­wym okresie rozwoju, Truso zajmowało obszar ok. 20 hektarów. Osadę zamieszkiwa­li głównie Skandynawowie, na co wskazuje dominująca w Truso, charakterystyczna dla tego kręgu etnokulturowego zabudowa oraz rozplanowanie całego założenia (na­wiązujące bardzo wyraźnie do głównych w owym czasie miast portowych Półwyspu Jutlandzkiego – Hedeby (Haithabu) i Ribe, a także odkrywane tu wyroby o niemal wyłącznie skandynawskiej proweniencji.

Odkryte ślady zabudowy, prezentują dwa podstawowe typy budynków założonych na planie prostokąta: pierwszy o wymiarach ok. 5×10 m i drugi ok. 6x2lm – tzw. długi dom Dla części tych budynków udało się określić rodzaj konstrukcji zastoso­wanej przy wznoszeniu ścian. W wielu przypadkach była to konstrukcja plecionkowa oblepiana gliną, często wzmacniana słupami przyporowymi. Większość budynków posiadała trzy izby o różnym przeznaczeniu. W części typowo mieszkalnej znajdo­wano zazwyczaj pozostałości po otwartych paleniskach oraz ślady warsztatów tka­ckich. Budynki te, łącznie z innymi jeszcze zabudowaniami, często wchodzącymi w skład wydzielonych zagród, tworzyły regularną sieć zabudowy w postaci jednolicie zorientowanych ciągów i przebiegających wzdłuż nich ulic. W części portowej natra­fiono na pozostałości płasko dennych łodzi klepkowych. Na podstawie zachowanych śladów ich długość oszacowano na ok. 9-11 m., aszerokość na ok. 2,5-3 m. W strefie tej znaleziono dużą ilość bryłek smoły, rozciętych nitów oraz nitów nieużywanych, co sugeruje, że wykonywano tam również naprawy łodzi.

Comments are closed.